Xã Hội

Những người giữ "hồn" dân tộc

Thứ Hai, 06/12/2021

Những nghệ nhân dân gian được coi là báu vật nhân văn sống, họ đã dành cả đời cho việc sưu tầm, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Trước sự du nhập mạnh mẽ của nhiều luồng văn hóa mới, những nghệ nhân tích cực thực hành, truyền dạy những di sản văn hóa dân gian truyền thống cho thế hệ trẻ với mong muốn văn hóa dân gian không bị mai một.

Nghệ nhân ưu tú Lưu Văn Nam ở thôn Lưu Quang, xã Minh Quang, huyện Tam Đảo truyền dạy chữ viết của dân tộc và tiếng hát Soọng cô cho trẻ em Sán Dìu trong xã. Ảnh: Kim Ly

Người Kinh am hiểu văn hóa người Dao

Chúng tôi có dịp trở lại thăm bản người Dao ở thôn Thành Công, xã Lãng Công, huyện Sông Lô và tình cờ gặp lại nghệ nhân đa tài Phùng Thế Vỵ. Trước đó, tôi đã được gặp ông Vỵ vài lần, mỗi lần gặp đều để lại cho tôi ấn tượng, bở sự hiểu biết sâu rộng của ông về bản sắc văn hóa của dân tộc Dao, trong khi, ông vốn dĩ là người Kinh.

Theo lời kể của ông Vỵ, quê ông ở tỉnh Phú Thọ. Lúc nhỏ, ông theo cha mẹ đi phát triển kinh tế tại xã Lãng Công. Ông từng có thời gian phục vụ trong quân ngũ. Sau khi trở về địa phương, ông tích cực tham gia phát triển kinh tế, đảm nhận một số nhiệm vụ công tác ở thôn, xã.

Ông Vỵ kết hôn với bà Phùng Thị Kiều, người dân tộc Dao ở thôn Thành Công. Ông Vỵ yêu vợ, yêu luôn cả bản sắc văn hóa dân tộc Dao. Ông đã dành thời gian, công sức tìm hiểu về phong tục, tập quán, những nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào Dao. Hiện ông Vỵ là một trong những người có vốn hiểu biết sâu rộng nhất về văn hóa dân tộc Dao Quần chẹt ở thôn Thành Công.

Không chỉ viết thông, nói thạo tiếng dân tộc, ông Vỵ còn thuộc lòng và trình diễn hàng trăm bài hát giao duyên truyền thống của đồng bào Dao. Trước đây, ông thường tới nhà các vị tiền bối trong thôn, bản để tìm hiểu về những phong tục, lễ nghi xưa; sau đó, đối chiếu với sách, vở, tài liệu để có thêm kiến thức đa chiều.

Trong nhà ông Vỵ có lưu giữ một số cuốn sách cổ ghi chép những thông tin quý giá về tiếng nói, chữ viết, phong tục, tập quán và các di sản văn hóa phi vật thể của người Dao. Ông Vỵ luôn coi đó như báu vật và giữ gìn cẩn thận.

Ngày nay, trước sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường cùng với sự du nhập của nhiều luồng văn hóa mới, ông Vỵ vận động bà con trong thôn, nhất là thế hệ trẻ tiếp tục duy trì, bảo tồn các phong tục, tập quán cổ truyền của đồng bào như phong tục thờ cúng tổ tiên, cưới hỏi, ma chay, cấp Sắc, Tết nhảy…; đồng thời, tuyên truyền bà con loại bỏ các hủ tục lạc hậu, thực hiện nếp sống mới văn minh, tiến bộ.

Ông Vỵ tích cực tham gia các phong trào văn hóa-văn nghệ; sáng tác, đạo diễn nhiều tiết mục, chương trình văn hóa theo bản sắc người Dao. Ông đã nhiều lần đưa đoàn dân tộc Dao đi dự hội diễn văn nghệ và đạt giải cao.

Với những cống hiến to lớn cho việc gìn giữ, phát huy những di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc, năm 2015, ông Phùng Thế Vỵ vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Năm 2019, ông trở thành Nghệ nhân nhân dân (lĩnh vực tập quán xã hội và tín ngưỡng) duy nhất của tỉnh cho đến thời điểm này.

Giữ gìn nét đẹp văn hóa dân tộc

Ở thôn Lưu Quang, xã Minh Quang, huyện Tam Đảo có 3 nghệ nhân ưu tú lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian (hát Soọng cô) đó là ông Lưu Văn Nam, ông Lâm Văn Thiện và bà Lâm Thị Hồng Lý. Điểm chung ở những nghệ nhân này là có tâm hồn trẻ trung, nhiệt huyết, say mê, cống hiến hết mình vì nghệ thuật.

Những năm gần đây, mặc dù làn điệu dân ca Soọng cô của dân tộc Sán Dìu được khôi phục ở nhiều địa phương trong tỉnh, song vẫn đứng trước nguy cơ mai một. Nguyên nhân là do những người biết hát Soọng cô đều đã cao tuổi, trong khi, thế hệ trẻ ngày nay không còn mặn mà với điệu hát truyền thống của dân tộc.

Với niềm khát khao gìn giữ di sản ông cha để lại, những nghệ nhân dân gian ở thôn Lưu Quang đã cùng với các thành viên Câu lạc bộ Soọng cô Lưu Quang tổ chức một lớp truyền dạy tiếng dân tộc và tiếng hát Soọng cô cho các cháu thiếu niên trong xã.

Lớp học được khai giảng từ đầu năm 2021, có 49 cháu (độ tuổi từ 7-12) là con em đồng bào dân tộc Sán Dìu trong xã theo học. Các nghệ nhân dân gian trở thành giáo viên trong lớp học đặc biệt, đem những kiến thức, kinh nghiệm, tài năng của mình truyền dạy cho con cháu; qua đó, góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ mai sau.

Đồng chí Ngô Văn Khoa, Phó trưởng Phòng Quản lý di sản văn hóa, Sở VH-TT&DL cho biết: "Trên địa bàn tỉnh có 29 người được phong tặng danh hiệu nghệ nhân lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, trong đó, có 5 người (cao tuổi) đã mất. Hiện còn 1 Nghệ nhân nhân dân và 23 Nghệ nhân ưu tú.

Các nghệ nhân chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực tập quán xã hội và tín ngưỡng; nghệ thuật trình diễn dân gian (hát Trống quân, Chèo, Ca trù, Soọng cô, dân ca Cao Lan). Các nghệ nhân có đóng góp không nhỏ cho việc giữ gìn, phát huy các di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc thông qua việc truyền dạy cho thế hệ con cháu; tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Hiện nay, Sở VH-TT&DL đã gửi Bộ VH-TT&DL 11 hồ sơ xét tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú lần thứ 3 cho các cá nhân có nhiều cống hiến trong việc gìn giữ, thực hành, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể".

Bạch Nga



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: