Xã Hội

Về Sông Lô thăm tháp cổ Bình Sơn

Thứ Tư, 25/08/2021

Trải qua mấy trăm năm thăng trầm, mưa nắng, di tích quốc gia đặc biệt được xây dựng từ thời nhà Trần - Tháp Bình Sơn tọa lạc trong khuôn viên chùa Vĩnh Khánh, thuộc thị trấn Tam Sơn, huyện Sông Lô vẫn luôn toát lên vẻ uy nghi. Màu đất nung tươi hồng, nổi bật trên không gian xanh tươi yên bình của làng quê, hồi tưởng lại những truyền thuyết kỳ bí xa xưa. Tháp thiêng còn đó mà ngôi chùa mang tên Vĩnh Khánh Tự nay đã xuống cấp nghiêm trọng. Việc bảo tồn, phục dựng di tích quốc gia đặc biệt này là cả một câu chuyện dài…

Qua bao thăng trầm thời gian, tháp Bình Sơn vẫn tươi màu gạch

Nét kiến trúc độc đáo

Khởi nguyên, tháp Bình Sơn có 13 tầng. Tầng 13 cũng là đỉnh tháp được tạo hình là một búp hoa sen chưa nở, tạo cho tháp một dáng vươn lên rất đẹp và thanh thoát. Tuy nhiên, ngày nay, tòa tháp chỉ còn lại 11 tầng và một tầng là chân bệ (đế) tháp, với tổng chiều cao khoảng 16,5 m. Có đúng tháp Bình Sơn gồm 13 tầng? Và nếu như vậy, biến cố nào khiến tháp chỉ còn lại 11 tầng như hiện nay? Câu hỏi này khiến các nhà nghiên cứu vẫn dày công tìm hiểu, xác thực.

Tháp Bình Sơn được cấu tạo theo hình vuông - biểu trưng cho vũ trụ với bố cục rất chặt chẽ và cân xứng. Các tầng tháp càng lên cao càng thu nhỏ dần, nên tòa tháp tuy khá đồ sộ mà vẫn thanh thoát. Ở 4 khung cửa tò vò của tầng tháp, mỗi bên đều có 8 khung họa tiết hình chữ nhật, trong mỗi khung lại được đắp nổi họa tiết một ngôi tháp nhỏ 5 tầng tỏa ánh hào quang (theo các nhà nghiên cứu, đây là kiểu họa tiết “tháp trong tháp” rất đặc trưng của tháp Phật).

Cả 11 tầng tháp Bình Sơn đều được nghệ nhân xưa công phu trang trí phủ kín bằng nhiều loại họa tiết hoa văn khác nhau như cánh hoa cúc, sư tử vờn cầu, vân mây, lá đề, sóng nước…

Tháp được tạo nên bởi hơn 13.200 viên gạch nung. Chất liệu dựng tháp là đất sét nung. Tuy nhiên, người xưa đã sử dụng những loại đất sét gì, luyện đất ra sao, tạo hình và nung gạch như thế nào để gần 800 năm qua, dù dãi nắng dầm mưa, nhưng tòa tháp vẫn không hề bị rêu phủ, màu gạch vẫn tươi hồng là điều chưa lý giải được.

Chỉ biết một điều, để hơn 13 nghìn viên gạch gắn kết bền chặt, lớp lớp tầng tầng một cách khít khao, vững chãi theo chiều thẳng đứng mà không cần đến vôi vữa... đã đủ thấy cha ông xưa là những nhà sáng tạo tài hoa, đã tìm ra những phương pháp lắp ghép các viên gạch đất nung với nhau một cách độc đáo để dựng thành công tòa tháp.

Xung quanh tháp còn lưu truyền nhiều truyền thuyết, huyền tích. Đó là chuyện về con vịt vàng với giấc mơ ngày mai thịnh vượng, chuyện về cánh đồng Dọc Chùa, đồng Trổ Chợ, về giếng Mực và cây tháp Xanh, về ông Đồ Chiêm - vị thủ lĩnh nông dân của đất và người nơi đây, về đài quan sát ca nô địch thời kháng chiến chống Pháp...

Những câu chuyện, những huyền tích về toà tháp cho đến hôm nay vẫn còn được kể tiếp. Niềm tự hào về tòa tháp thiêng của đất và người Bình Sơn, Tam Sơn, của đất và người Sông Lô, Vĩnh Phúc theo đó được nhân lên bội phần khi năm 2016, tháp Bình Sơn được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt về kiến trúc nghệ thuật.

Bảo tồn quần thể di tích - nhiều vướng mắc, khó khăn

Khu quần thể di tích tháp Bình Sơn không chỉ độc đáo, đặc biệt bởi ngọn tháp thiêng mang nhiều huyền tích, mà còn có cả nét kiến trúc cổ xưa của ngôi chùa Vĩnh Khánh. Chùa Vĩnh Khánh (chùa Then) thuộc hệ phái Bắc tông, được dựng dưới thời Trần Thánh Tông trên một gò đất cao ráo, cây cối tốt tươi, chim muông hội tụ.

Ngôi chùa này đã bị quân Minh tàn phá hầu như hoàn toàn vào đầu thế kỷ XV; sau đó, được đời sau dựng lại và tu bổ nhiều lần. Đến nay, chùa chỉ còn là sản phẩm của kiến trúc mang niên đại vào thời Nguyễn muộn và được đại tu vào năm 1976.

Chủ tịch UBND thị trấn Tam Sơn Đặng Sỹ Thành cho biết: "Trước thực trạng chùa Vĩnh Khánh xuống cấp nghiêm trọng, năm 2013, thị trấn đã kêu gọi nhân dân quyên góp được số tiền hơn 100 triệu đồng để tiến hành sửa chữa.

Tuy nhiên, vì vướng quy định đối với di tích cấp quốc gia nên việc sửa chữa không thể thực hiện. Hiện chùa có thể sập xuống bất cứ lúc nào. Chúng tôi đã dán thông báo ở cửa ra vào chùa để cảnh báo với người dân đến hành lễ. Đã nhiều năm, địa phương lập kế hoạch, trình cấp trên đề xuất sớm tu bổ, sửa chữa, nhưng vẫn đang chờ đợi".

Có mặt tại chùa Vĩnh Khánh, cảnh tượng đầu tiên đập vào mắt chúng tôi là sân bãi vào chùa vẫn là nền đất đỏ, trơn bẩn vào ngày mưa. Những bia đá bị sứt, vỡ nằm ngổn ngang trước cửa; ngói từ mái bị vỡ, rơi xuống nằm chỏng chơ trên lớp ni lông che chắn liền dưới mái; những lỗ thủng trên mái nhà khiến ánh nắng xuyên rọi vào… Ngôi chùa vẫn trầm mặc không khí trang nghiêm, tĩnh lặng.

Tiếp chuyện chúng tôi, bà Nguyễn Thị Lưu, 67 tuổi, người hay lui đến giúp việc nhà chùa chia sẻ: “Chùa xuống cấp quá rồi!. Mấy lần chúng tôi đang quét dọn bên trong chùa thì có cây xà rơi xuống, rồi ngói vỡ rơi xuống. Cũng may không rơi trúng người. Ngôi chùa đứng chân ở đất này đã lâu, chúng tôi mong muốn Nhà nước sớm phục dựng để chúng tôi có nơi hành lễ cũng như sống trọn vẹn trong không gian thân thuộc, gắn bó bấy lâu nay”.

Hiện công trình đã được lắp đặt hệ thống cột kèo chống sập, làm giá đỡ bằng khung sắt thép, căng ni lông dưới phần mái để đỡ ngói rơi vỡ; làm nhà bao che bên ngoài để chắn mưa gió… Tuy nhiên, đó cũng chỉ là những giải pháp tạm; vẫn cần phương án sửa chữa, nâng cấp kiên cố.

Còn nhớ, tại buổi làm việc với Sở VH-TT&DL vào dịp cuối năm 2020, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Duy Thành đã đặc biệt quan tâm đến thực trạng các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn, trong đó có các di tích quốc gia đặc biệt như tháp Bình Sơn; đồng chí yêu cầu sở sớm báo cáo, giải quyết những khó khăn, vướng mắc để việc tu bổ, tôn tạo các công trình được thực hiện sớm nhất có thể.

Ngọn tháp thiêng Bình Sơn và ngôi chùa Vĩnh Khánh là niềm tự hào không chỉ của riêng người dân Tam Sơn, Sông Lô mà còn là niềm tự hào của quê hương Vĩnh Phúc. Để niềm tự hào đó còn lưu truyền mãi, đòi hỏi mỗi chúng ta cần có những hành động thiết thực để tiếp tục gìn giữ, tôn tạo, phát huy bền vững, lâu dài những giá trị truyền thống quý giá, thiêng liêng.

Bài, ảnh: Hoàng Cúc



TAG:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: