Xã Hội

Bảo tồn tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số

Thứ Tư, 07/04/2021

Trước thực trạng tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số (DTTS) có nguy cơ bị mai một, một số nghệ nhân và bậc cao niên của đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh đã tích cực mở lớp truyền dạy chữ viết, dạy tiếng nói cho các thế hệ trẻ. Tuy nhiên, công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết của đồng bào DTTS còn gặp nhiều khó khăn, rất cần sự quan tâm hơn nữa của các cấp ủy, chính quyền địa phương và sự nỗ lực của mỗi người dân đồng bào DTTS.

Nghệ nhân ưu tú Lê Đại Năm truyền dạy tiếng nói, chữ viết của dân tộc Sán Dìu cho các thế hệ trẻ trên địa bàn xã Đạo Trù, huyện Tam Đảo.

Nhiều năm nay, ngày Chủ nhật hằng tuần và 3 tháng nghỉ hè, nhiều trẻ em ở thôn Trung Mầu, xã Trung Mỹ, huyện Bình Xuyên lại hào hứng theo học lớp truyền dạy tiếng Sán Dìu và hát Soọng cô.

Là học viên ít tuổi nhất lớp, bé Lưu Thúy An, 5 tuổi cho biết: “Con được các bà trong thôn dạy nói và hát tiếng Sán Dìu. Ngày khai giảng của trường, con hát tiếng Sán Dìu, các cô giáo, các bạn đều khen hay”.

Gần 4 năm qua, bà Trần Thị Nam, Chủ nhiệm CLB hát Soọng cô thôn Trung Mầu cùng các thành viên CLB không quản ngại vất vả, tự nguyện mở nhiều lớp truyền dạy tiếng Sán Dìu cho thanh, thiếu niên trong thôn.

Thấy được tâm huyết và trách nhiệm của các thành viên CLB đối với công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc, UBND huyện Bình Xuyên đã hỗ trợ một phần kinh phí để CLB duy trì tổ chức các lớp truyền dạy tiếng Sán Dìu cho thế hệ trẻ trong thôn. Hiện tại, CLB tiếp tục mở lớp truyền dạy với mong muốn 100% người dân tộc Sán Dìu trong thôn Trung Mầu biết nói tiếng dân tộc mình.

Tại xã Đạo Trù, huyện Tam Đảo, chữ viết, tiếng nói của đồng bào dân tộc Sán Dìu cũng được bảo tồn qua các lớp dạy chữ cho thế hệ trẻ do Nghệ nhân ưu tú Lê Đại Năm tổ chức.

Là người tâm huyết với văn hóa dân tộc Sán Dìu, ông Năm đã sưu tầm, biên dịch hàng trăm bài hát Soọng cô cổ; đồng thời, sáng tác nhiều bài hát Soọng cô lời mới để lưu giữ và truyền dạy miễn phí cho các thế hệ sau.

Từ năm 2010, ông Năm đứng ra thành lập CLB tiếng hát Soọng cô Chợ Tình, xã Đạo Trù và dồn hết tâm sức, đam mê vào công việc sưu tầm, bảo tồn văn hóa dân tộc Sán Dìu.

Nghệ nhân ưu tú Lê Đại Năm tâm sự: “Tiếng nói, chữ viết là linh hồn của mỗi dân tộc, do đó, tôi mong muốn thế hệ trẻ sẽ giữ gìn, bảo vệ linh hồn của dân tộc mình. Mỗi lớp truyền dạy của tôi kéo dài từ 3-9 tháng và thường chỉ có 1-3 học sinh nhưng tôi luôn kiên trì truyền dạy và động viên tinh thần nên những cháu theo học ngày càng đam mê, yêu thích”.

Chúng tôi đến xã Quang Yên, huyện Sông Lô, gặp cụ Sầm Văn Lợi, một trong số ít bậc cao niên còn lưu giữ nhiều tư liệu về loại chữ viết cổ của dân tộc Cao Lan. Hiện tại, cụ Lợi lưu giữ được hơn 50 cuốn sách được viết bằng chữ Cao Lan cổ, theo thể tượng hình Hán Nôm, rất khó đọc.

Nhiều gia đình người dân tộc Cao Lan ở xã Quang Yên, huyện Sông Lô vẫn truyền dạy tiếng nói, chữ viết cho con, cháu.

Mấy chục năm nay, các nhà văn hóa, nhà nghiên cứu dân tộc học đã tiến hành La-tinh hóa cách phát âm ngôn ngữ dân tộc Cao Lan. Tuy nhiên, do chữ Cao Lan chủ yếu dùng khi thực hiện các nghi lễ, hoạt động tôn giáo, không phổ biến trong cuộc sống hằng ngày nên ngày càng ít người biết viết chữ Cao Lan.

Với mong muốn lưu giữ tiếng nói, chữ viết của dân tộc, cụ Lợi và một số cao niên trong xã đã mở lớp dạy chữ viết, tiếng nói cho thế hệ trẻ. Lớp học đầu tiên được mở năm 2009, tại nhà văn hóa thôn Xóm Mới, sau đó mở thêm 3 lớp học khác, mỗi lớp học có 15-20 người.

Cùng với việc truyền dạy của các cụ cao niên, từ năm 2010, CLB dân ca, dân vũ thôn Xóm Mới được thành lập và đã tổ chức dạy chữ và truyền bá tiếng dân tộc cho người Cao Lan thông qua dạy hát Sình ca-làn điệu dân ca truyền thống viết bằng chữ của dân tộc Cao Lan.

Hoạt động của CLB nhận được sự hỗ trợ, động viên của Ban Dân tộc tỉnh cũng như chính quyền xã, Ngoài ra, với ý thức dân tộc, các gia đình đồng bào dân tộc Cao Lan vẫn bảo tồn tiếng nói thông qua giao tiếp hằng ngày.

Phó Chủ tịch UBND xã Quang Yên Vi Đình Quang cho biết: “Cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm đến công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc Cao Lan. Mỗi lớp học truyền dạy đều được chính quyền địa phương hỗ trợ kinh phí, quà tặng để động viên, khích lệ tinh thần của đồng bào.

Mới đây, UBND xã đã đề xuất lên Ban Dân tộc tỉnh, Sở VH-TT&DL có những chính sách, nguồn kinh phí hỗ trợ công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết của dân tộc Cao Lan”.

Theo thống kê của Ban Dân tộc tỉnh, trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 40 thành phần DTTS sinh sống. Các dân tộc Sán Dìu, Cao Lan, Dao sống thành thôn, bản, cộng đồng; còn các dân tộc Nùng, Tày, Mường, Hoa… chiếm tỷ lệ ít và sống đan xen, rải rác, vì vậy, mặc dù, mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa riêng nhưng chỉ có 3 dân tộc Sán Dìu, Cao Lan, Dao có chữ viết riêng.

Tuy nhiên, do tác động của cơ chế thị trường, sự hội nhập, giao lưu giữa các nền văn hóa nên tỷ lệ người DTTS biết và sử dụng tiếng nói dân tộc chiếm tỷ lệ không cao.

Việc bảo tồn chữ viết, tiếng nói của đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do không có kinh phí tổ chức các lớp truyền dạy; tiếng nói, chữ viết dân tộc khó đọc, khó viết và không sử dụng phổ biến trong xã hội nên nhiều thanh thiếu niên không hào hứng theo học.

Vì vậy, đồng bào các DTTS mong muốn, tỉnh tiếp tục quan tâm đầu tư thực hiện các cơ chế, chính sách và hỗ trợ kinh phí để công tác bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các DTTS trên địa bàn tỉnh đạt hiệu quả cao.

Bài, ảnh: Minh Hường



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: