Xã Hội

Tìm về câu hát Soọng cô

Thứ Tư, 20/03/2019

Lời ca giản dị, ít tính nhạc, âm vực không quá lớn, quãng âm luôn kế tiếp nhau đều đều, song, những câu hát “Trập trùng Tam Đảo bao la/Núi thiêng chắn gió cho ta yên bình/Ngẩng đầu ba đỉnh lung linh/Ngàn năm mây trắng phủ mình vấn vương...” cứ ngân lên, thôi thúc tôi đi tìm câu trả lời, vì sao Soọng cô của người Sán Dìu huyện Tam Đảo được đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Một buổi sinh hoạt của CLB hát Soọng Cô xã Trung Mỹ, huyện Bình Xuyên. Ảnh Khánh Linh

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, hát Soọng cô của người Sán Dìu có lịch sử phát triển lâu đời. Truyền thuyết kể lại rằng, thuở hồng hoang, ở một vùng quê có người Sán Dìu sinh sống yên bình, vào một ngày nọ, trận đại hồng thủy kéo đến, mưa suốt cả tháng trời và cuốn trôi hết cả người, vật nuôi. Có hai anh em nhờ nhanh chân kịp chui vào quả bầu khô mà thoát chết. Khi nước rút, hai anh em ra ngoài thì nhìn thấy cảnh tượng hoang tàn không còn sự sống. Hai anh em tiếp tục cuộc sống mưu sinh, đến tuổi trưởng thành, do mọi người đã chết hết nên hai anh em phải lấy nhau và sinh con đàn, cháu đống, sau này, trở thành làng quê đông đúc, trù phú như xưa. Tuy vậy, trong vùng đều là anh em họ hàng cùng chung dòng máu không thể lấy nhau nên các thanh niên đã sang làng khác để tìm bạn đời. Các chàng trai, cô gái người Sán Dìu đã dùng lời ca tiếng hát để tìm bạn tâm đầu, ý hợp. Soọng cô ra đời từ đó, tồn tại và phát triển đến ngày nay.

Tuy nhiên, do điều kiện lịch sử mà Soọng cô cũng trải qua những thăng trầm. Vào thời kỳ cả nước tập trung cho cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ giành độc lập dân tộc, giải phóng đất nước, Soọng cô có sự mai một rõ rệt. Song, thời gian trở lại đây, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước về công tác bảo tồn và phát triển các làn điệu dân ca truyền thống, phong trào hát Soọng cô của người Sán Dìu trong cả nước nói chung và trên địa bàn huyện Tam Đảo nói riêng dần được khôi phục, có sức lan tỏa trong đời sống của người Sán Dìu.

Là một trong những người gắn bó với nghệ thuật hát Soọng cô, ông Trần Thái Bình, Chủ nhiệm CLB hát Soọng cô thôn Phân Lân Hạ, xã Đạo Trù (Tam Đảo) say sưa kể cho chúng tôi nghe vềSoọng cô. Trong đôi mắt ông luôn ánh lên niềm tự hào về một trong những loại hình trình diễn dân gian đặc sắc của dân tộc mình. Ông kể, từ thuở nhỏ, tôi đã được cha mẹ dạy hát, rồi lớn hơn, tôi theo mọi người đi hát, có những lần hát thâu đêm. Ca từ rất là ý nghĩa, sâu sắc, đòi hỏi người hát phải hiểu biết, tâm huyết mới đối đáp lại được. Và cứ thế, làn điệu dân ca của người Sán Dìu đã ăn sâu vào trong tâm trí tôi, là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần.

Điều đặc biệt, từ những nét sinh hoạt rất đỗi đời thường của người dân như mời nước, mời cơm, mừng nhà mới... cùng những tâm tư, tình cảm của con người đều được thể hiện một cách sâu lắng qua từng bài hát. Khi vui cũng như khi buồn, người ta đều có thể dùng lời ca tiếng hát để xua tan những mệt mỏi, vất vả trong đời sống lao động, sản xuất, sinh hoạt. Nhờ những bài hát Soọng cô mà biết bao đôi trai gái đã tìm hiểu nhau, nên duyên chồng vợ. Nội dung của Soọng cô rất phong phú, không chỉ nói về tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu đôi lứa, ca ngợi tinh thần lao động, mà còn để ướm hỏi tỏ tình...

Nói rồi, ông Bình lại hát cho chúng tôi nghe: “Thấy em anh cũng muốn nhìn/Thấy hoa muốn hái sợ vin gãy cành/ Em về hỏi mẹ cho rành/Rồi mai anh sẽ vin cành hái hoa...”. Lời ca hết sức giản dị, mộc mạc, song, lại có sức cuốn hút mạnh mẽ đối với người nghe. Chính vì vậy, ông Bình luôn tâm niệm phải bảo tồn làn điệu Soọng cô của dân tộc mình. Cùng với việc sưu tầm, ghi chép bằng chữ Nôm, Sán Dìu, ông còn thành lập CLB Hát Soọng cô. CLB do ông làm chủ nhiệm quy tụ gần 30 thành viên, người cao tuổi nhất đã 80, người trẻ tuổi nhất mới có 13. Mỗi tháng, các thành viên CLB gặp nhau để cùng ca hát, truyền dạy cho thế hệ sau.

Ngoài ra, CLBcòn tổ chức giao lưu với CLB hát Soọng cô của các tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang, Tuyên Quang...; tham gia lễ hội, tạo môi trường, không gian cho các hội viên, nghệ nhân thực hành, biểu diễn, góp phần giới thiệu các giá trị văn hóa của Soọng cô đến với công chúng, nâng cao ý thức, lòng tự hào của người dân trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng.

Mặc dù vậy, ông Bình cũng không khỏi băn khoăn, trăn trở khi không ít bạn trẻ đang dần mất đi ngôn ngữ, tiếng nói truyền thống của dân tộc mình, ít quan tâm đến hát Soọng cô và không biết hát như trước làm cho loại hình văn hóa này đang dần bị mai một, thiếu sự tiếp nối giữa các thế hệ nếu không có biện pháp bảo tồn. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí cho việc đào tạo không có, chủ yếu từ xã hội hóa và do các cá nhân trong CLB đóng góp. Điều mà ông trăn trở cũng là tâm trạng chung của bao nghệ nhân, người dân tộc Sán Dìu.

Trước thực tế đó, công tác bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Soọng cô của người Sán Dìu trên địa bàn tỉnh nói chung, huyện Tam Đảo nói riêng đã nhận được sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh.

Cùng với việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục lòng tự hào dân tộc, nâng cao ý thức người dân trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tỉnh khuyến khích các địa phương có đông người Sán Dìu cư trú thành lập các CLB Soọng cô; động viên nghệ nhân Soọng cô tiếp tục truyền dạy cho thế hệ trẻ để bảo tồn, gìn giữ Soọng cô thông qua những lớp học, buổi sinh hoạt với nhiều hình thức và nội dung phong phú; ghi nhận sự đóng góp của các nghệ nhân trong công tác truyền dạy vốn di sản trong cộng đồng, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc; lập hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể; tổ chức chương trình giao lưu giữa các CLB Soọng cô để đồng bào Sán Dìu trong tỉnh được giao lưu, trao đổi, học hỏi kinh nghiệm...

Đặc biệt, dịp Lễ hội Tây Thiên năm 2019 còn tổ chức Lễ đón nhận Bằng chứng nhận Soọng cô của người Sán Dìu huyện Tam Đảo được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia; đồng thời, tổ chức giao lưu tiếng hát Soọng cô huyện Tam Đảo lần thứ IV.

Bạch Dương



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: