Văn hoá - Văn nghệ » Tác giả - tác phẩm

Hiện vật quý của Vĩnh Phúc

Thứ Sáu, 10/08/2018

Tháp gốm men chùa Trò, xã Yên Phương (Yên Lạc) đang được Sở VH-TT&DL trình các ngành chức năng, đề nghị Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Khi được công nhận, đây sẽ là bảo vật đầu tiên của Vĩnh Phúc.

Tháp gốm men chùa Trò đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng tỉnh.

Đồng chí Mai Văn Trung, Phó Chủ tịch Hội Sử học Vĩnh Phúc, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: “Tháp gốm men chùa Trò đang được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng tỉnh, vốn là đồ thờ tự tại chùa Trò (Đại Phúc Tự).

Đây là ngôi chùa cổ, được xây dựng từ thời Lý - Trần. Năm 1954, ngôi chùa bị giặc Pháp đốt cháy, đồ thờ tự bị thất tán; cây bảo tháp bị vứt xuống ao. Khi hòa bình lập lại, nhân dân đã vớt cây bảo tháp lên, chuyển Bảo tàng tỉnh lưu giữ ”.

Tháp chùa Trò đã được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu. Cuốn sách "Vĩnh Phúc - gốm và nghề gốm truyền thống" do PGS.TS Hoàng Xuân Chinh và TS. Nguyễn Anh Dũng thực hiện (xuất bản năm 2003) xếp tháp chùa Trò có niên đại thời Trần, thế kỷ 14 và coi đây là tác phẩm tiêu biểu, xuất sắc, thể hiện trình độ điêu luyện của người thợ gốm.

Năm 2005, ấn phẩm "Gốm hoa nâu Việt Nam" do Bảo tàng Lịch sử Việt Nam phát hành, TS.Phạm Quốc Quân và TS. Nguyễn Đình Chiến là hai tác giả cũng xếp ngôi bảo tháp thuộc thời Trần, thế kỷ 13 - 14, với những bức ảnh đặc tả, phản ánh hoa văn của niên đại này.

Năm 2009, trong số chuyên đề về Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc (do Sở VH-TT&DL ấn hành), các nhà nghiên cứu của tỉnh cũng đã quan tâm tới ngôi tháp chùa Trò và đồng thuận xếp niên đại thế kỷ 14, thời Trần đối với ngôi tháp này.

Đồng chí Mai Văn Trung cho biết thêm: Hiện nay, tháp còn lại 9 tầng, là hiện vật gốc độc bản được làm bằng gốm, tráng men ba màu: Xanh ngọc, trắng và nâu. Tháp có dạng một khối hộp hình vuông, rộng ở đế và thu nhỏ dần về phía đỉnh.

Bốn mặt các tầng tháp đều có cửa hình tò vò. Toàn bộ tháp được trang trí hoa văn, mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Trần, thế kỷ 14. Men phủ trên các tầng tháp là sự hòa phối màu giữa xanh ngọc, trắng và nâu của người thợ gốm Đại Việt, tạo nên giá trị đặc trưng, mang tính thời đại của ngôi tháp.

Đặc biệt, tháp có 446 tượng Phật bố trí từ trên xuống dưới, tạo nên cảm giác tầng tầng, lớp lớp, 4 phương, 8 hướng, đâu đâu cũng có hình ảnh Đức Phật. Đây có lẽ cũng là chủ đích của những nghệ nhân, nhằm tạo nên một tác phẩm thờ tự mang đặc trưng của Phật giáo Thiền Tông.

Không chỉ có nguồn gốc đặc biệt như vậy, tháp gốm men chùa Trò còn có hình thức độc đáo, thể hiện ở kích thước. Đây là tháp thờ bằng gốm men lớn nhất, nguyên vẹn nhất có trong kho tàng gốm cổ Đại Việt.

Tháp gốm men trắng hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia chỉ còn lại 4 tầng và bệ, đã bị bong men hầu như toàn bộ. Cây tháp men ngọc Việt Nam, lưu giữ tại Bảo tàng Adam Malik, Jakarta (Indonesia) cũng chỉ còn lại phần chân đế. Những phát hiện khảo cổ học tại các phế tích chùa - tháp thời Lý - Trần cũng chỉ là những mảnh vỡ, có số lượng rất ít.

Những ghi chép trong “Đại Việt sử ký toàn thư”, “Việt sử lược” đã chỉ ra rằng, thời Lý Nhân Tông, năm 1105, ngay cả một Quốc tự như Diên Hựu ở Thăng Long cũng chỉ có hai cây bảo tháp nhỏ bằng gốm trắng, đặt thờ trước sân chùa. Điều đó phản ánh sự quý hiếm của loại hình di vật này.

Sự độc đáo của tháp chùa Trò còn được thể hiện ở hoa văn trang trí với đề tài vô cùng phong phú (Hoa sen, hoa cúc, lá đề, hoa lá dây, rồng, mây, sừng tê, ngọc báu, Kinari…). Đó là những đề tài mang đậm yếu tố của nghệ thuật Phật giáo, phản ánh rõ chức năng thờ tự của cây tháp.

Vì là cây tháp thờ nên được đặt trang nghiêm nơi trước cửa chùa. Kỹ thuật trang trí hoa văn có sự phối hợp giữa đắp nổi và khắc chìm, được bố cục chặt chẽ, tôn lên từ chính các họa tiết và màu men. Tất cả đã tạo nên sự khác biệt của tháp chùa Trò so với các loại tháp khác và trở thành tác phẩm độc nhất vô nhị trong phả hệ gốm Việt Nam thời Đại Việt.

Với 3 màu sắc: Men ngọc chủ đạo, men trắng làm nền và men nâu điểm xuyết, tháp chùa Trò vừa là tác phẩm nghệ thuật, vừa mang giá trị biểu tượng của Phật giáo, đánh dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển gốm Việt Nam.

Với giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật tiêu biểu của tháp gốm men chùa Trò, Bảo tàng tỉnh đã đặc biệt chú trọng đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị của hiện vật thông qua công tác tuyên truyền, giới thiệu và quảng bá với nhân dân, du khách trong và ngoài tỉnh về lịch sử, giá trị của tháp… nhằm nhân lên truyền thống và niềm tự hào về đất và người Vĩnh Phúc.

Bài, ảnh: Thu Thủy

 

 


TAG:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: