Phóng sự - Ghi chép

Giải bài toán di dời các hộ dân sinh sống trong Vườn quốc gia Tam Đảo

Thứ Sáu, 10/09/2021

Kỳ 1: Những người xâm lấn đất rừng

Tại khu vực rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia (VQG) Tam Đảo hiện có hàng trăm hộ dân đang sinh sống, canh tác. Các hộ dân sử dụng đất rừng để dựng lều lán, xây chuồng trại chăn nuôi, trồng cây ăn quả, cây lấy gỗ… gây ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng. Điều đáng nói là thực trạng này đã diễn ra cách đây nhiều năm, song việc di dời các hộ dân ra khỏi khu vực VQG Tam Đảo gặp nhiều khó khăn.

Cuộc sống giữa rừng sâu

Từ trụ sở Trạm Kiểm lâm Minh Quang, chúng tôi cùng các đồng chí cán bộ kiểm lâm di chuyển bằng xe máy đi qua tuyến đường liên xã Minh Quang, huyện Tam Đảo - Trung Mỹ, huyện Bình Xuyên, rồi chuyển hướng rẽ trái đi dọc theo con đường mòn dài khoảng 3 km để vào bên trong lõi VQG Tam Đảo.

Vợ chồng bà Tạ Thị Mói ở thôn Lưu Quang, xã Minh Quang, huyện Tam Đảo dựng nhà, trang trại chăn nuôi bên trong khu vực rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia Tam Đảo từ nhiều năm nay

 

Gọi là đường nhưng thực chất đây chỉ là lối đi nhỏ với bề rộng chưa đầy một sải tay, sỏi đá lộc gộc nằm ngổn ngang giữa lối đi. Con đường khá vòng vèo, nhiều đoạn dốc đứng nguy hiểm, chỉ cần một chút bất cẩn, xe có thể trật bánh lăn xuống vực.

Điều không thể ngờ là ở giữa nơi hẻo lánh, hoang vu nằm sâu trong rừng rậm lại có hàng trăm hộ dân đang sinh sống. Hằng ngày, họ vẫn đi bộ hoặc di chuyển bằng xe máy trên những con đường nhỏ hẹp để vận chuyển nông sản, thực phẩm ra bên ngoài tiêu thụ và đem đồ dùng, dụng cụ lao động sản xuất vào bên trong phục vụ đời sống, sản xuất.

Gần 30 năm định cư trong rừng, vợ chồng bà Tạ Thị Mói và ông La Văn Vượng người dân tộc Sán Dìu ở xã Minh Quang, huyện Tam Đảo đã gây dựng nên một nông trại lớn với nhiều loại cây trồng, vật nuôi.

Với diện tích canh tác trải rộng hơn 2 ha, ông bà trồng các loại cây lương thực như ngô, đỗ, sắn cùng nhiều loại cây ăn quả. Ngoài công việc chăn nuôi, trồng trọt, bà Mói thường vào rừng tìm một số loài cây dược liệu để bán cho các hiệu thuốc nam.

Từ những công việc trên đem lại cho bà Mói, ông Vương nguồn thu nhập khá ổn định, nhưng cuộc sống nơi rừng sâu chưa bao giờ dễ dàng với họ khi các điều kiện sống thiếu thốn trăm bề.

Bên trong căn nhà đắp đất ọp ẹp của vợ chồng bà Mói hầu như không có thiết bị nào chạy bằng điện, ngoại trừ một cái bóng đèn sợi đốt treo lơ lửng ở giữa nhà. Đèn chạy bằng ắc quy, nếu sử dụng tiết kiệm có thể thắp được 2-3 tháng sau mỗi lần sạc.

Trong nhà không có tivi, không có đài và báo, nên ông bà không nắm bắt được thông tin thời sự đang diễn ra. Để có nước nấu ăn và sinh hoạt, bà Mói phải ra suối xách từng xô nước đem về nhà. Chính vì vậy, mà 4 người con của ông bà khi lập gia đình đều ra bên ngoài sinh sống, thỉnh thoảng mới vào rừng giúp bố mẹ trồng ngô, trồng sắn, hái măng và tiếp tế đồ dùng sinh hoạt.

Tiếp chúng tôi trong căn nhà đất, gần đó là chuồng trâu đã ùn ú rác thải lâu ngày chưa được xử lý, bốc mù nồng nặc, bà Tạ Thị Mói cho biết: “Năm 1987, vợ chồng tôi mua lại mảnh đất trong rừng của một người ở cùng thôn với giá hơn 1 cây vàng.

Trong thời gian sinh sống trong rừng, chúng tôi tiếp tục khai phá, mở rộng thêm diện tích đất canh tác. Nhiều lần được cán bộ kiểm lâm tuyên truyền, tôi đã hiểu việc sinh sống, canh tác trong khu vực rừng đặc dụng là trái với quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, chúng tôi đã mất rất nhiều năm để gây dựng trang trại chăn nuôi, trồng trọt, đem lại nguồn thu nhập chính cho gia đình. Nếu chuyển ra ngoài khu dân cư sinh sống, gia đình tôi sẽ gặp khó khăn vì không có đất nông nghiệp để sản xuất.

Vì vậy, tôi mong muốn nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước khi di dời khỏi VQG Tam Đảo để chúng tôi có điều kiện duy trì sản xuất nông nghiệp, ổn định cuộc sống”.

Rời nhà bà Mói, chúng tôi tiến sâu hơn vào bên trong rừng chừng 200 m đến nhà anh Lê Văn Thắng. Nhà anh Thắng cũng nhỏ bé, xập xệ như nhà bà Mói, nhưng trong nhà có thêm cây quạt điện và một số bóng đèn chiếu sáng.

Anh Thắng tận dụng dòng chảy của nước suối để chế tạo ra máy phát điện tuabin nước phục vụ cho sinh hoạt.

Hiện anh Thắng sống cùng vợ và con gái nhỏ (6 tuổi) ở trong rừng. Còn con gái lớn (13 tuổi), vợ chồng anh gửi bà ngoại ở thôn Bản Long, xã Minh Quang để cháu tiện đi học.

Vợ chồng anh Thắng trồng nhiều loại cây ăn quả ở trong rừng với diện tích canh tác gần 1,8 ha. Ngoài ra, anh còn nuôi khoảng 200 thùng ong, trung bình mỗi năm thu được khoảng 1.000 lít mật ong. Với giá bán 200 nghìn đồng/lít, anh thu lãi khoảng 200 triệu/năm từ việc nuôi ong.

Sắp tới, con gái nhỏ của anh Thắng chuẩn bị vào lớp 1, bà ngoại năm nay đã cao tuổi nên không thể trông nom cả 2 cháu, anh dự định hằng ngày sẽ lái xe đưa cháu đến trường, buổi chiều tan học lại đón cháu vào rừng. Việc di chuyển trên lối đi nhỏ hẹp dẫn vào rừng khá nguy hiểm, đặc biệt là khi anh Thắng đèo thêm con nhỏ.

Anh Thắng cho biết, vợ chồng anh đã chuyển vào rừng ở từ khoảng 10 năm nay. Trước đó, bố mẹ vợ của anh đã vào rừng sinh sống, lập nghiệp từ mấy chục năm trước. Mặc dù, điều kiện sống ở trong rừng thiếu thốn, song lý do anh chưa thể ra khỏi rừng là vì toàn bộ cơ ngơi của gia đình đều ở đây. Ở rừng thuận tiện cho việc nuôi ong, chưa kể, anh có thể canh tác nhiều loại cây trồng đem lại thu nhập, nuôi sống cả gia đình.

Thực tế, vợ chồng bà Mói, anh Thắng và một số hộ dân đang sinh sống trong rừng đều đã có đất thổ cư bên ngoài, song vì lý do ở rừng đất rộng, dễ phát triển kinh tế và cũng vì họ ở rừng lâu năm từ trước khi VQG Tam Đảo thành lập, có những hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên khó vận động các hộ dân di dời ra khu dân cư.

Gia tăng các trường hợp vi phạm trên đất rừng

Ngày 8/7/2011, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT ban hành Quyết định số 1520/QĐ-BNN-TCLN phê duyệt quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững VQG Tam Đảo giai đoạn 2010-2020, với tổng diện tích 32.877 ha, trong đó, diện tích trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc là 15.270 ha.

Ngày 3/12/2013, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 3499/QĐ-UBND về việc phê duyệt công nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ) cho VQG Tam Đảo tại huyện Tam Đảo và huyện Bình Xuyên với diện tích 14.331 ha.

Anh Lê Văn Thắng ở thôn Bàn Long, xã Minh Quang, huyện Tam Đảo nuôi ong trong khu vực rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia Tam Đảo

 

Như vậy, vẫn còn 939 ha thuộc quy hoạch của VQG Tam Đảo nhưng chưa được cấp chứng nhận QSDĐ, bao gồm: Diện tích người dân đã sinh sống, canh tác trước khi thành lập VQG Tam Đảo; diện tích đã giao đất, giao rừng cho hộ gia đình (thời hạn 50 năm, bắt đầu từ năm 1990); diện tích đã được cấp giấy chứng nhận QSDĐ lâu dài từ trước khi thành lập vườn hoặc do các tổ chức khác đang quản lý, sử dụng.

Theo Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm - Vườn Quốc gia Tam Đảo Nguyễn Đức Toàn, nhiều hộ dân do không hiểu biết về các quy định của pháp luật hoặc đã sinh sống từ trước khi VQG Tam Đảo được thành lập (năm 1996) nên đã lấn chiếm đất rừng để trồng trọt, chăn nuôi.

Tình trạng người dân sinh sống, canh tác trong khu vực rừng đặc dụng không chỉ diễn ra ở diện tích rừng thuộc quản lý của VQG Tam Đảo. Tại các vị trí như rừng lim Phù Mây (thị trấn Tam Đảo); khu vực Đồi Gió, Chùa Báng (xã Tam Quan); khu vực hồ làng Hà (xã Hồ Sơn); vị trí Lô 15-K78 (thôn Bàn Long); vị trí Lô 16-K78 thôn Minh Tân (xã Minh Quang)… là những khu vực do các tổ chức khác quản lý hiện xảy ra tình trạng tự ý chuyển nhượng, mua bán, xây dựng nhà, lán, chuồng trại chăn nuôi, xây dựng tường bao quanh trên đất rừng đặc dụng, xây các công trình kiên cố trên đất rừng sản xuất.

Đặc biệt, có những gia đình đã được cấp đất ở, đất canh tác, hỗ trợ tiền di dời, song vẫn quay lại tái lấn chiếm. Đơn cử như ông Ôn Đức Thiện ở thôn Đồng Giang, xã Trung Mỹ, huyện Bình Xuyên đã bán 3.600 m2 đất khai hoang trong rừng đặc dụng cho bà Dương Thị Dung vào năm 1999.

Trong quá trình sinh sống tại đây, bà Dung tiếp tục lấn chiếm thêm hơn 1 ha đất làm nhà ở, chăn nuôi, trồng cây ăn quả. Năm 2004, cùng với dự án giải tỏa, xây dựng lòng hồ Thanh Lanh, UBND xã Trung Mỹ đã cắm 400 m2 đất thổ cư, giao đất canh tác nông nghiệp và hỗ trợ hơn 17 triệu đồng cho gia đình bà Dung, song bà không di dời mà còn tiếp tục xâm lấn và sử dụng đất rừng bất hợp pháp.

Qua công tác kiểm tra, rà soát, lực lượng chức năng phát hiện hơn 200 hộ dân vi phạm các quy định trong lĩnh vực quản lý và bảo vệ rừng. Việc các hộ dân sinh sống, canh tác trong khu vực rừng đặc dụng là một trong những tác nhân gây ra các vụ cháy rừng, khai thác lâm sản trái phép, ô nhiễm môi trường (chất thải chăn nuôi).

Ngoài ra, việc đưa các loài động vật đã thuần chủng vào rừng chăn nuôi làm phá vỡ cấu trúc hệ sinh thái tự nhiên của rừng đặc dụng. Trên thực tế, lực lượng kiểm lâm đã phát hiện, xử lý một số vụ cháy rừng xảy ra do người dân đốt nương làm rẫy, đốt tổ ong và tháo dỡ nhiều công trình xây dựng, cơi nới trái phép trên đất rừng.

Tại Quyết định số 08/2001/QĐ -TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành quy chế quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất là rừng tự nhiên quy định rõ: Nghiêm cấm các hoạt động làm thay đổi cảnh quan tự nhiên; khai thác các tài nguyên sinh vật; chăn thả gia súc gây ô nhiễm môi trường; mang hóa chất độc hại, chất nổ, chất dễ cháy vào rừng; đốt lửa trong rừng và ven rừng.

Nghị định số 139/2004/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt hành chính trong lĩnh vực quản lý rừng, bảo vệ rừng và quản lý lâm sản quy định rõ về mức độ xử phạt hành chính, xử lý hình sự đối với các hành vi: Làm ảnh hưởng tới đời sống tự nhiên của các loài động vật, thực vật hoang dã; xả rác, chất thải bừa bãi làm ảnh hưởng, nguy cơ gây ô nhiễm môi trường trong rừng; khai thác gỗ, củi; phát rừng để làm nương rẫy; chăn thả gia súc vào rừng; lấn chiếm trái phép, sử dụng đất lâm nghiệp sai mục đích…

Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Minh Quang Trần Văn Hồng cho biết: "Trong địa phận trạm quản lý, có khoảng 30 hộ dân đang sinh sống, canh tác trong rừng đặc dụng, thuộc khu vực VQG Tam Đảo. Trong đó, nhiều hộ lấn chiếm, sử dụng trái phép trên 3 ha diện tích đất rừng làm trang trại chăn nuôi, trồng cây lương thực, cây lấy gỗ, dựng nhà, làm lán, thậm chí chuyển nhượng đất rừng cho người khác. Song việc xử phạt các hộ dân vi phạm còn gặp nhiều khó khăn do họ là những hộ đã sinh sống trong rừng trước khi VQG Tam Đảo được giao quản lý".

Bài, ảnh: Bạch Nga - Thu Hằng

 



TAG:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: