Phóng sự - Ghi chép

Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu: "Cuộc chiến" không là của những ông Cầu

Chủ Nhật, 12/02/2017

Đã thành thông lệ, mỗi dịp đầu năm mới, rất đông du khách lại tìm về xã Hải Lựu (Sông Lô) để được đắm mình trong không khí tưng bừng của Lễ hội Chọi trâu. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng, bên cạnh những cuộc thư hùng mãn nhãn trên sân đấu trong lễ hội của những ông Cầu, vẫn còn một “cuộc chiến” vô cùng cam go khác. Đó là "cuộc chiến" của sự thật - giả, của truyền thống và phi truyền thống, của những người trực tiếp nuôi dưỡng, huấn luyện các ông Cầu trước, trong và sau lễ hội.

“Dù ai đi đâu, ở đâu/Tháng Giêng mười bảy chọi trâu thì về”. Hơn 10 năm trước, câu ca ấy, có lẽ chỉ người dân Hải Lựu mới biết. Nhưng giờ đây, sau 15 năm phục hồi và phát triển, Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu - lễ hội chọi trâu cổ xưa nhất Việt Nam, đã trở nên khá quen thuộc đối với người dân trong và ngoài tỉnh. Nhưng ít ai biết rằng, để có được những trận đấu thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách ấy là rất nhiều vất vả mà người dân nơi đây phải trải qua. Bởi lẽ, có tiếp xúc với những “đầu cơ nghiệp” ấy thường xuyên, ta mới hiểu bên trong vẻ bề ngoài hiền lành, ngoan ngoãn ấy là sự hung dữ với sức mạnh đáng sợ mỗi khi chúng trở nên bất kham. Bên cạnh những vất vả của việc lặn lội khắp hang cùng, ngõ hẻm, từ Lào Cai, Yên Bái, Tuyên Quang, hay ngược đường tới Thanh Hóa, Nghệ An và sang cả Lào... để tìm chọn trâu cho ngày hội và những đòi hỏi bắt buộc trong quá trình luyện trâu như: Niềm đam mê, lòng can đảm của người chăm sóc để làm sao tìm được những điểm tinh hoa nhất để phát huy hết thế mạnh của ông Cầu; hay những bí quyết riêng để huấn luyện trâu biết cách ra miếng đánh hay vào thời điểm nào là hợp lý; rồi những bài tập "thể lực” để trâu có sức khỏe, độ dẻo dai và độ lỳ tương đối… việc chọn hộ gia đình đại diện cho thôn nuôi trâu chọi phục vụ lễ hội cũng là một "cuộc chiến” cam go và quyết liệt. Từng là một trong những chủ trâu của thôn Đoàn Kết, xã Hải Lựu, bác Nguyễn Văn Bắc kể rằng: “Để có trâu chọi đạt tiêu chuẩn thi đấu, chủ trâu phải mất khoảng một năm chuẩn bị, từ việc mua trâu cho đến chăm sóc, nuôi dưỡng, huấn luyện. Nuôi dưỡng, huấn luyện trâu rất đặc biệt, khác hẳn so với trâu cày, chủ yếu nhằm giúp trâu có thể lực tốt, đồng thời khôi phục bản năng hoang dã của trâu. Trâu chọi phải được cư xử như một thành viên trong gia đình. Chính vì thế, ngoài công sức thì chủ trâu phải đầu tư rất nhiều tiền của mới có được một ông Cầu ưng ý cho mỗi mùa tranh tài. Với thu nhập của nhà nông, việc đầu tư ấy không phải ai cũng đủ khả năng, bởi vậy, không ít trường hợp, nhiều hộ phải “liên kết” mới có thể nuôi, chăm sóc được một ông Cầu.

Nuôi nấng vất vả, đầu tư tốn kém, thậm chí không ít nhà phá sản, sạt nghiệp trong quá trình nuôi dưỡng trâu chọi. Tuy nhiên, ai cũng sẵn sàng chấp nhận những khó khăn ấy, bởi lẽ, ngoài vinh dự là một trong những chủ trâu được tham gia lễ hội truyền thống, người nuôi trâu chọi còn hy vọng vào việc trâu đạt giải cao với những phần thưởng hấp dẫn mà Ban Tổ chức lễ hội trao thưởng. Bên cạnh đó, sau lễ hội, dù thắng hay bại thì các ông Cầu đều được ngả thịt bán cho khách thập phương để lấy may. Những khoản tiền ấy cũng bù đắp được số vốn ban đầu mà chủ trâu đầu tư sau một năm chăm sóc và nuôi dưỡng. Vậy nhưng, những năm trước đây, không ít du khách bày tỏ bức xúc, bởi cả lễ hội chỉ có 32 ông Cầu thi đấu, nhưng chỉ nhìn thoáng qua thôi cũng có thể đếm được gần 100 cửa hàng bán thịt trâu chọi trên khắp tuyến đường dẫn về Hải Lựu. Tình trạng lộn xộn ấy, cũng khiến không ít chủ trâu bày tỏ sự bức xúc khi công lao chăm sóc của mình được đánh đồng với những phản thịt trâu được bày bán tràn lan tại lễ hội. Anh Hán Văn Quyết, một trong những chủ trâu chọi bức xúc cho rằng: "Những năm trước đây, tình trạng nhiều người lợi dụng thương hiệu thịt trâu chọi Hải Lựu để kinh doanh, mổ tràn lan, bán phá giá, đánh lừa du khách đã ảnh hưởng rất lớn tới thương hiệu thịt trâu chọi Hải Lựu mà địa phương đã phải rất vất vả mới xây dựng được”.

 

Theo ghi nhận của phóng viên, sáng 16 tháng Giêng năm Đinh Dậu, dọc tuyến đường từ thành phố Vĩnh Yên lên tới xã Hải Lựu có hàng chục quán thịt trâu tự phát mọc lên. Đến địa phận huyện Sông Lô, những quán bán thịt trâu càng nhiều hơn. Nhằm hạn chế và đẩy lùi tình trạng “treo đầu dê, bán thịt chó”, trả lại thương hiệu đích thực cho trâu chọi Hải Lựu, từ năm 2014, Ban Tổ chức lễ hội đã quyết định quy hoạch tách biệt thành hai khu bán thịt trâu chọi và thịt trâu nhà. Theo đó, thịt trâu nhà chỉ được bày bán cách khu lễ hội 1km để du khách có thể dễ dàng phân biệt được, tránh sự nhầm lẫn đáng tiếc làm giảm uy tín, thương hiệu thịt trâu chọi Hải Lựu đã được xây dựng trong những năm qua. Từng không ít lần tham dự Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu, anh Nguyễn Văn Long (Sóc Sơn-Hà Nội) cho biết: "Dù vẫn còn gặp khó khăn trong việc quy định giá giữa thịt trâu nhà và trâu chọi. Tuy nhiên, việc quy hoạch khu vực mổ để phân biệt giữa 2 loại thịt trâu đã phần nào mang lại hiệu quả, thương hiệu trâu chọi Hải Lựu đã dần được khẳng định trong các mùa lễ hội gần đây". Mùa lễ hội năm nay, theo thông báo của Ban Tổ chức, nhằm hạn chế tối đa việc giết mổ tràn lan gây ảnh hưởng đến thương hiệu thịt trâu chọi Hải Lựu, các chủ trâu có trâu tham gia lễ hội có nhu cầu giết mổ trâu chọi phục vụ du khách thập phương phải đăng ký với Ban Tổ chức lễ hội; trâu chọi thua trận ngày nào phải giết mổ bán phục vụ du khách ngày đó, nếu do điều kiện khách quan muốn để lại giết mổ vào ngày hôm sau thì phải báo cáo với Ban Tổ chức. Nơi giết mổ trâu chọi được quy hoạch riêng biệt, đấu lắp điện, nâng cấp hàng rào lưới thép B40 bảo vệ, có người điều hành nước sạch, đảm bảo phục vụ chu đáo cho việc giết mổ và bán thịt trâu chọi. Chính quyền địa phương cũng phối hợp với các ban, ngành tích cực tuyên truyền, vận động và đôn đốc các tổ chức, cá nhân đăng ký giết mổ trâu ngoài sới trọi đảm bảo đầy đủ thủ tục kiểm dịch, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật. Đó là điểm nhấn để Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu thu hút đông du khách thập phương về tham dự. Theo ông Hà Văn Thư, Chủ tịch UBND xã Hải Lựu: Mùa lễ hội năm 2017, công tác chuẩn bị đã được Ban Tổ chức lễ hội xây dựng phương án và thực hiện rất chu đáo ngay từ tháng 9 năm 2016; đảm bảo không xảy ra trường hợp ngộ độc thực phẩm nào trên địa bàn xã và các địa phương lân cận trong huyện; trâu chọi sẽ được giết mổ tại chỗ, kịp thời phục vụ du khách.

Kể từ những trận thư hùng của các ông Cầu đầu tiên dưới thời Lữ thừa tướng đến nay, trải qua mấy nghìn năm, với biết bao biến cố, thăng trầm của lịch sử, đã có những lúc Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu bị gián đoạn. Tuy nhiên, nhờ quyết tâm của chính quyền địa phương, cùng với sự đồng lòng, ủng hộ của nhân dân, Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu đã được phục hồi. Với những thay đổi phù hợp, bổ sung những giá trị mới bên cạnh những giá trị nhân văn bền vững vẫn được giữ gìn, phát huy, Lễ hội Chọi trâu Hải Lựu đã trở thành điểm đến hấp dẫn, ưa thích của đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh, để rồi cứ mỗi độ “Tháng Giêng mười bảy”, trên khắp mọi nẻo đường dẫn về Hải Lựu, lại tấp nập du khách tìm về với Lễ hội Chọi trâu./.

Thiệu Vũ


TAG:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: