Phóng sự - Ghi chép

Người Sán Dìu đónTết

Thứ Tư, 25/01/2017

Trở về Đạo Trù ngày giáp Tết, nơi có khoảng 90% dân số là đồng bào dân tộc Sán Dìu, điều đầu tiên chúng tôi cảm nhận đó là sự hiếu khách, thân thiện, cởi mở của bà con. Con đường dẫn vào chợ phiên Đạo Trù hôm nay đông đúc và náo nhiệt đến lạ thường. Người Sán Dìu đi chợ phiên ngày cuối năm không chỉ để được “phải lòng” điệu Sọong Cô, mà còn sửa soạn cho gia đình nhiều mặt hàng đón Tết.

Đồng bào dân tộc Sán Dìu (Tam Đảo) và bộ đội đóng quân trên địa bàn cùng gói bánh chưng đón Tết Nguyên đán. Ảnh Trà Hương

“Đi chợ tình nghe hát Sọong Cô” gắn liền với sinh hoạt văn hóa dân gian của người Sán Dìu, đến nay, vẫn được người dân lưu giữ và phát huy. Xúng xính trang phục truyền thống, từng tốp thanh niên, chia thành bên nam, bên nữ hát ví đối đáp. Những bài hát giao duyên thể hiện tâm tư, tình cảm của những đôi trai gái trong giai đoạn tìm hiểu, mà không dám ngỏ lời trực tiếp, mượn lời ca tiếng hát để trải lòng mình một cách tinh tế. Đó còn là tiếng hát của các cô, chú, ông, bà hát về thiên nhiên, ca ngợi tình nghĩa thủy chung vợ chồng, công lao ông, bà, cha mẹ, răn dạy con người sống có phúc, có phần, có hiếu… Những câu hát khi cất lên nghe dặt dìu, réo rắt, lúc ngân cao, lúc trầm ấm làm say đắm lòng người.

Những ngày này, các thành viên trong gia đình cùng nhau trang trí, dọn dẹp nhà cửa, với hy vọng xóa bỏ những điều không tốt của năm cũ, chuẩn bị cho năm mới, với nhiều điều tốt đẹp và tài lộc. Trước khi cúng Tết, mỗi gia đình đều trang trí bàn thờ, chuẩn bị những câu đối đỏ, viết chữ Nho, dán ở các vị trí như bàn thờ tổ tiên, trước cửa, cổng ra vào, cây cối xung quanh, chuồng trại, các vật dụng dùng trong lao động sản xuất... Theo người Sán Dìu, nghi thức này gọi là kết thúc năm cũ báo hiệu năm mới đến với nhiều điều may mắn.

Ngồi bên bếp lửa, tỉ mỉ chẻ từng sợi lạt giang gói bánh chưng gù, bà Trần Thị Ba, thôn Đạo Trù Thượng kể: “Cũng như người Kinh, trong mâm cúng tổ tiên của người Sán Dìu chúng tôi không thể thiếu bánh chưng. Tuy nhiên, bánh chưng của người Sán Dìu là bánh chưng gù và có thêm bánh gio, bánh nghé. Bắt đầu từ 15 tháng Chạp, phụ nữ trong gia đình sẽ chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu như gạo nếp, đỗ xanh, lá dong, lá chít, lạt giang rừng… để gói bánh. Gói bánh chưng gù khá cầu kỳ, hoàn toàn bằng tay, không dùng khuôn như gói bánh chưng vuông, nên cần đến sự khéo léo của người phụ nữ”.

Trong ngày Tết của người Sán Dìu, dù giàu hay nghèo, mỗi gia đình đều tự chưng cất 2 nồi rượu, trước là để kính dâng lên tổ tiên, sau để uống và mời khách đến chơi. Ông Trương Văn Hữu, Chi hội Trưởng Chi hội Người cao tuổi thôn Tân Lập chia sẻ: “Để rượu có vị thơm, ngọt, dễ uống, chủ yếu rượu nấu bằng gạo nếp thơm. Khi nấu, cơm phải dẻo, để nguội, sau đó, mới đem ủ với lá men (men rượu) trong khoảng 3 đến 4 ngày. Quan trọng nhất, men rượu phải được làm từ các loại thảo dược trên rừng, đun lấy nước, cho gạo xuống ngâm rồi xay thành bột”.

Tối 30 Tết, bánh, hoa quả được đặt lên bàn thờ thắp hương. Đúng Giao thừa, khi có 3 hồi trống của già làng hay trưởng thôn, mọi nhà không được gây ra tiếng ồn xung quanh, vì theo quan niệm của người Sán Dìu, thời khắc này dành riêng cho đất trời, thiên nhiên, vạn vật cây cối đâm chồi nảy lộc và con người thảnh thơi đón chào năm mới. Mâm cúng trong đêm Giao thừa, người Sán Dìu chuẩn bị một mâm chay. Đồ chay là chè được nấu từ gạo nếp với mật loãng hoặc đường mía. Trong khi cúng, khác với người Kinh chỉ thắp 3 nén hương lên bàn thờ, người Sán Dìu thắp 5 nén hương thể hiện “Thịnh, suy, bĩ, thái, thịnh”, nghĩa là khấn tổ tiên phù hộ, độ trì cho gia đình thịnh vượng, bình yên…

Ông Lưu Xuân Tài, Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Đạo Trù chia sẻ: “Ngày xưa, khi gia đình nào có con gái mới đi lấy chồng, mùng 2 Tết về nhà bố mẹ đẻ, ngoài quà bánh, còn chuẩn bị thêm một bánh pháo nổ, khi làm lễ gia tiên xong, ra sân đốt pháo để báo cáo với dân làng là chàng rể đã về và mọi người đến chúc mừng. Nhưng đến nay, phong tục đốt pháo không còn nữa, khi con gái và con rể về, chỉ đem quà bánh và làm lễ gia tiên, chúc Tết, mừng tuổi cho ông bà, cha mẹ”. Sau lễ cúng, các thành viên trong gia đình quây quần bên mâm cơm, cùng nhau nói chuyện vui vẻ, chúc nhau những lời tốt đẹp mừng năm mới.

Trong ngày mùng 1, mùng 2, người Sán Dìu kiêng quét nhà, theo người Sán Dìu làm như vậy để ruồi, muỗi không vào. Sáng sớm mùng 3 Tết, mọi nhà đều quét dọn nhà cửa cho rác vào rổ, rá rồi thắp 1 nén hương, kèm theo 1 đồng bánh chưng trước khi đem đổ bỏ, làm như vậy, để đuổi ma xó. Sáng sớm mùng 3, ông Khán Thủ (trưởng thôn) đánh trống 3 hồi 3 tiếng, báo hiệu cho mọi người đi lại bình thường, tiến hành các hoạt động như lấy nước, tháo nước cho đồng ruộng. Từ ngày mùng 3 Tết đến ngày rằm tháng Giêng, các thôn đều tổ chức trò chơi dân gian như vật, chọi gà, kéo co… để dân làng vui xuân.

Khoảng mùng 5 hoặc mùng 6, người Sán Dìu chuẩn bị mâm cơm cúng tạ (cúng ra Tết) đầy đủ, chu đáo, sau đó, hóa vàng mã, đó là một trong những nghi thức thể hiện tấm lòng của con cháu để tổ tiên chứng giám.

Lê Thảo



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: