Kinh Tế

Không phải của “Trời cho…”

Thứ Ba, 07/09/2021

Vĩnh Phúc là 1 trong 8 tỉnh khu vực đồng bằng sông Hồng được hưởng lợi từ Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn bằng nguồn vốn vay Ngân hàng thế giới (WB). Với tổng nguồn hơn 400 tỷ đồng, toàn tỉnh đã đầu tư và đưa vào khai thác vận hành 5 công trình cấp nước sạch sinh hoạt tập trung tại 21 xã, thị trấn của 3 huyện: Lập Thạch, Yên Lạc, Vĩnh Tường, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo tiêu chí môi trường trong triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM.

Công trình cấp nước sạch tập trung liên 12 xã của huyện Vĩnh Tường được đầu tư hiện đại, đi vào hoạt động hiệu quả, cung cấp nước sạch, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn. Ảnh: Chu Kiều

Tuy nhiên có một nghịch lý, trong lúc người dân ở nhiều nơi khao khát có một nguồn nước sạch thì ngay tại nơi được hưởng nguồn lợi này, tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch mới đạt không quá 50% (!); dù Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn đã tuyên truyền sâu rộng về chủ trương, mục tiêu đầu tư, lợi ích, trách nhiệm của người dân và cộng đồng trong việc sử dụng nước và bảo vệ công trình.

Theo tìm hiểu, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên là do điều kiện kinh tế của các hộ dân còn khó khăn, nhất là các xã miền núi, nên việc đóng góp để duy trì hoạt động các công trình nước sạch còn hạn chế.

Không ít người còn so sánh với một số công trình nước sạch, dịch vụ điện, viễn thông được Nhà nước đầu tư miễn phí ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Suy nghĩ đó chẳng khác gì với kiểu tư duy “Phấn đấu để đạt hộ nghèo” từng có trước đây! Dù vậy, chia sẻ khó khăn với người dân, mới đây, tỉnh đã quyết định hỗ trợ 10% vốn đối ứng của chương trình cho người dân với tổng kinh phí gần 40 tỷ đồng. Vậy mà, số lượng người tham gia đóng góp theo quy định của chương trình vẫn đạt rất thấp, chưa đầy 3% tổng mức phải thu.

Những năm gần đây, Vĩnh Phúc đã có bước tăng trưởng kinh tế cao, nhưng vẫn còn khoảng cách giữa khu vực nông thôn và thành thị trong việc tiếp cận nước sạch và vệ sinh môi trường. Rất nhiều hộ nghèo ở nông thôn hiện nay vẫn chưa có nước sạch hoặc nhà vệ sinh.

Lý do thì nhiều, bởi không phải một lúc có thể làm được nhiều việc, song, có một thực tế là: Người dân ở khu vực nông thôn, nhất là vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số họ sẵn lòng sử dụng dịch vụ chất lượng thấp (trong đó có dịch vụ nước sạch), đơn giản là họ không có nhu cầu phải cải thiện chất lượng cao như ở thành thị.

Nghe có vẻ đúng. Song, nhìn nhận một cách khách quan thì đã là con người, ai cũng mong muốn có một cuộc sống chất lượng; hay nói cách khác, người dân ở khu vực nông thôn hoàn toàn có nhu cầu và được tiếp cận với các dịch vụ chất lượng tốt hơn.

Vậy lí do này là gì? Có thể do cách làm, phương pháp tiếp cận chưa phù hợp với từng địa bàn? Ở khu vực thành thị, chi phí đầu tư cấp nước thấp hơn so với khu vực nông thôn do mật độ dân số thành thị cao hơn.

Chi phí cao, thì đóng góp của người sử dụng phải cao, dẫn đến hệ thống cấp nước nông thôn không khả thi.

Thêm vào đó, khả năng quản lý và điều hành hệ thống cấp nước ở khu vực nông thôn nhìn chung cũng yếu kém hơn.

Làm thế nào để tạo ra mô hình phù hợp nhằm giải quyết khó khăn vướng mắc và cải thiện các dịch vụ cung cấp nước và vệ sinh môi trường, đáp ứng được nhu cầu của người dân sinh sống tại đây?

Trong khi phần lớn các dự án nước sạch chỉ tập trung vào việc xây dựng phần hạ tầng hệ thống cấp nước thì trên thực tế, công tác truyền thông và nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề nước sạch và vệ sinh môi trường mới mang ý nghĩa sống còn đối với thành công của dự án.

Mặt khác, các hệ thống cấp nước nằm trong dự án cần được giao cho những doanh nghiệp có tư duy đổi mới và khả năng quản lý vận hành. Cộng đồng địa phương cũng nắm giữ 10% cổ phần trong các doanh nghiệp này nhằm đảm bảo quyền làm chủ cũng như được tham gia chặt chẽ trong quá trình lên kế hoạch, xây dựng, giám sát, vận hành và bảo trì các hệ thống cấp nước.

Với sự nỗ lực của các địa phương, ngành chức năng, việc thất thoát nguồn nước đã giảm đáng kể, nhưng tình trạng sử dụng nước không hợp lý, sử dụng lãng phí nguồn nước vẫn xảy ra, làm cho trữ lượng nước giảm mạnh.

Ở vùng nông thôn, tình trạng người dân khoan giếng, ngăn dòng chảy tùy tiện để phục vụ sinh hoạt và tưới tiêu trong nông nghiệp đã gián tiếp gây ô nhiễm và sút giảm trữ lượng nước ngầm, ảnh hưởng lớn đến việc khai thác có mục đích như xây dựng các công trình cấp nước sạch cho người dân vùng nông thôn, vùng cao.

Bên cạnh đó, người dân còn thiếu kinh nghiệm sử dụng hiệu quả nguồn nước trong sản xuất nông nghiệp, gây lãng phí và kém hiệu quả đối với cây trồng…

Nước không phải là của “trời cho” và cũng không phải là vô tận, không bao giờ cạn. Mỗi người cần nâng cao hiểu biết, ý thức trong việc giữ gìn, sử dụng và có trách nhiệm đảm bảo an ninh nguồn nước; từ đó, bảo vệ sức khỏe, phòng chống dịch bệnh, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Anh Tú



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: